Kategoriler

SÜSTAŞLARININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER

Süs taşlarının taşıması gereken başlıca özellikler:
 
1. Güzellik ve çekicilik 
2. Durabilite
3. Nadirlik 
4. Taşınabilirlik 
5. Kesilebilme ve parlatılabilme özelliği 

1. Güzellik ve çekicilik 

Bir taş güzelliği ve çekiciliği oranında değerlidir. Her ne kadar güzellik göreceli bir kavram olsada genelde sanatsal yaratıcılık ve taş güzeliği bir araya geldiğinde eşsiz değerler ortaya çıkmaktadır. Güzellik taşın rengine, ışık kırmasına, optik özelliklerine, parlaklığına bağlı olarak değişebilen bir özelliktir. Ayrıca taşta bulunan kedi gözü yansıması, yıldız etkisi gibi özel fenomenlerde ona ayrı çekicilik vermektedir. 

2. Durabilite
 
Bir taşın durabilitesi taşın dış etkilere karşı koyma direnci değeridir. Avustralyalı bir mineralog olan F. Mohs tarafından oluşturulan sertlik skalası ile 1’ den 10’ a kadar sertlik sıralamaları yapılmıştır. Bir taş kesildikten ve parlatıldıktan sonra parçalanmamalıdır. 

3. Nadirlik

 Bir süs taşı ne kadar az miktarda bulunursa o oranda değerlidir. Elmaslar içinde renksiz olanı en az bulunduğu için en değerli olandır. Süs taşları ender bulunmaları ve oluşumları milyonlarca yıl almasından dolayı değerlendirilmeleri kg bazında yapılmamaktadır. Süs taşları carat adı verilen (0.2 gr =1 carat) bir ölçümle yapılmaktadır. 

4. Taşınabilirlik 

Süs taşı marketçiliğinde zaten ederleri oldukça yüksek olan süs taşlarının rahatlıkla elden çıkarılabilmesi onların küçük parçalara bölünmesini gerekmektedir. Çok fazla ağır olan taşlar alıcıları ekonomik açıdan zorlayacağı için bunların carat bazında daha düşük miktarlar haline getirilip sunulması kolaylık sağlamaktadır. Elmaslar çok küçük parçalara ayrılsalar bile ederlerinin yinede yüksek olduğu unutulmamalıdır. 

5. Kesilebilme ve parlatılabilme özelliği 

Süs taşlarının güzellikleri, bir bakıma onların doğru bir şekilde kesilmelerinede bağlıdır. En uygun şekilde kesilmedikleri takdirde bir taş gerçek  değerini bulamamış sayılır. Özellikle elmaslarda doğru kesim yapmak çok önemlidir. Çünkü ışığın kırınımı taşa parlaklığını etkileyen önemli bir faktördür. Çok basit olarak süs taşlarını kesme, şekil verme 2 grupta toplanabilir. 

Bunlar 
a-Kaboşon kesim 
b-Faset kesim 

a- Kaboşon kesim: Bu yöntemde taşın bir yüzeyi belli bir şekilde (kare, oval, elips, daire vb.) kesilir. Karşıt yüzeyleri ise yontularak kubbemsi yada yarı kürsel bir şekil kazandırılır. Kaboşon kesimde işlem sırası şöyledir. 

Kaboşon olarak kesilmesi düşünülen taş ve doğal haline uygun kaboşon kalıbı yada şablonu seçilir. Seçim işleminden sonra taşın doğal halindeki en geniş kısmından kesme makinesinde kesilir. Kesilen bu yüzey üzerine şablon veya kalıp yardımıyla istenilen şekil aktarılır. Aktarma herhangi bir metal kalem veya çivi ile gerçekleştirilir. Burada dikkat edilecek nokta, taş üzerindeki çatlak, kırık yada istenmeyen oksitli yerlerin biçimlendirmeyi etkilememesi ve elimizdeki ham taştan asgari yararlanılabilecek şekilde çizilmesidir.
 
Çizimi yapılan taşın diğer yüzeyini küreselleştirme işlemi için yontma makinesi kullanılır. Yontmayla çizgiye sadık kalınarak taşın alt yüzeyinin sınırları belirlenir. Daha sonra yine yontucuda alabildiğince küresel bir şekil verilir. 

Kaba olarak biçimlenmiş olan bu taşı düzeltmeye hazırlamak için bir ispirto ocağında hafif ısıtılır. Daha önceden hazırlanmış ve drop adı verilen tahta çubuğa mühür mumuyla düz olan yüzeyi yapıştırılır.
 
Düzeltme işleminden sonra parlatma işlemine geçilir. Parlatma için düzeltme makinesine, parlatma diski olan keçe yapıştırılmış demir disk takılır. Keçe üzerine suyla beraber tatbik edilen parlatma tozuyla taşın parlaması sağlanır. 

Küresel yüzeyin parlatılmasından sonra taş yine ispirto ocağında hafif ısıtılır ve droptan ayrılır. Bu kez düzeltme işlemi düz olan yüzey için yapılır. Düzeltme diski üzerinde küçük nolu zımpara tozundan büyük nolu toza gidilerek düzeltme tamamlanır. Daha sonra pürüzlerden arınmış olan bu yüzey keçe üzerinde parlatılır. 

b- Faset: Gemolojide en önemli ve en zor taş işleme yöntemidir. Bu şekilde işleme ancak çok temiz ve berrak taşlarda uygulanır. Faset kesim için tabanları bitişik iki piramitten oluşmuş bir parçadan hareket edilir. Bir piramitin uç kısmı kesilir. Buraya taç denir. Sivri kalan alt kısma ise dip adı verilir. Dip ile taçın birleştiği yere kuşak denir. Daha sonraki işlem dip ve taç kısımlarının fasetlendirilmesidir. Bu kesime pırlanta kesim denir. 

Faset kesimde işlem sırası şöyledir. 

İşlem için önce taş ve taşın ilksel konuma en uygun faset planı saptanır. Faset planı isteğe bağlı olarak hazırlanabileceği gibi denenmiş faset planlarındanda yararlanılabilir. 

Kesim işlemine taşın zayıf yüzeyleri ve çatlak alanların atılmasıyla başlanır. Kaboşon işlemede olduğu gibi düzgün olan yüzeye drop mühür mumuyla hafif ısıtılarak yapıştırılır. 

Dropa yapıştırılan taşın dip kısmı kesme makinesinde yaklaşık piramit oluşturacak şekilde kesilir. Drop faset aparatına yerleştirilerek düzeltme işlemine başlanır. Kaba aşındırması 220 nolu tozla yapılan taşı ince düzeltmeleri 400-600-800 nolu tozlarla yapılır. Böylece parlatma aşamasına getirilir. Parlatma diğer yöntemlerde olduğu gibi kalay veya seryum oksit ile keçe üzerinde yapılır. 


 Süs taşlarının şekillendirilmesi
 
1. Tamburlama 
Gemolojide işçilik ve hammadde açısından en ekonomik yöntemdir. Hammadde olarak diğer yöntemlerde çatlak ve kırıklardan dolayı işlenemeyen kesim işlemi sırasında artık olarak kalan parçalar kullanılabilir. Ancak esas olarak tamburlanmak istenen taşlar çekiçle istenen boylarda 1-4 cm2 kırılarak hazırlanır. Ayrıca tamburlama yöntemi ile kaba düzeltmesi yapılan kaboşon ve plaka biçimli taşlarında ince düzeltme ve parlatmaları sağlanabilir. Bu şekilde yapılması halinde süre ve işçilikten tasarruf yapılmış olur. 

Tamburlama yönteminde dikkat edilmesi gereken en önemli nokta farklı sertlikteki taşların ayrı ayrı tamburlanmasıdır. Tamburlama yöntemi krisocolla, turkuaz, jadeit ve kaplangözü gibi kaliteli taşlarda kullanılır. 


1.4. Süs taşlarının biçimlendirilmesinde kullanılan makineler
 
1.4.1. Kesme –Yontma Makinesi 

Kesme makineleri iki şekildedir. Kesilecek taş birinde elle tutulurken diğerinde mengeneye bağlanır. Taşın elle tutulduğu durumda taş yavaş yavaş kesme yönünde ilerletilir. Diğer yandanda taşın fırlamasına, bıçağın ve taşın kırılmasına neden olabilecek sarsıntılara engel olunur. Taşın bağlı olduğu durumda sarsıntı ve fırlamalar en aza indirilmiştir. Taş mengeneye bağlandıktan sonra kesme yönünde ilerletilir. Böylece istenilen kalınlıkta ve oldukça güvenli bir kesim yapılmış olur.
 
Kesme ve yontma makinesi kullanılırken çok önemli bir konu ise bıçak ve yontucularla kesme işlemi sırasında bor yağı verilmesidir. Bor yağı denilen bu sıvı sürtünmeyi en aza indirildiğinden bıçağın ve taşın oluşacak ısıdan zarar görmesini önler. Ancak ekonomik olması nedeni ile suda kullanılabilir.
 
Kesme ve yontma makineleri çeşitli özelliklerde olmasına karşın çalışma prensipleri aynıdır. Fiyatlarıda bu özellikleri doğrultusunda çeşitlilik gösterir. 

1.4.2 Düzeltme - Parlatma Makinesi
 
Düzeltme parlatma makinesinde kaboşon, plaka, takoz, faset, düzeltme ve parlatma işlemleri yapılır. Ana prensip düzeltme ve parlatma işlemleri sırasında disklerin ıslak olmasıdır. Islak disk üzerine sürülen zımpara tozlarının disk üzerine yapışarak daha uzun süre aşındırma yapılması için gereklidir. Aşındırma ve parlatma sırasında taş disk yüzeyine mümkün olduğu kadar dik olarak tutulur. Bu arada disk yüzeyine su ve zımpara tozu sürülerek aşındırma sağlanır.
 
Bu tür makinelerin bazılarında zımpara tozu kullanılmaz. Bunun yerine elmas konsantrasyonları ve boyutları farklı (100-260-360-600-1200) grid elmas diskler kullanılır. Bu disklerde düzeltme süresi kısaldığı gibi daha da ekonomiktir. 
 
1.4.3 Tambur Makinesi 

Tambur makinesindeki işlem, deniz kıyısındaki taşların dalgalarla birbirine çarparak ve sürtünerek sivri köşe ve keskin kenarlardan arınması prensibine dayanır. 

Bu sebeple tambur içine konulan taş parçaları ve silisyum karbür tozları ile dönme hareketi sonucunda taşların sivri köşe ve keskin k enarları düzelir. 
Daha sonra tambur içindeki taşlar yıkanılarak silisyum karbür tozları temizlenir. Bu kez taşlarla beraber topraklar ve parlatma tozları tambura konur. Aynı hareketle parlatma işlemi de tamamlanır. 

Bu makineler çalışma şekillerine göre ikiye ayrılırlar Dönme hareketi yapanlar ve titreşim hareketi yapanların çalışma prensibi aynı olmakla beraber, mamül malzemenin ele geçmesi; dönme hareketi olanlarda birkaç hafta titreşim hareketi olan makinelerde ise 5-12 gündür.

1.4.4 Delme Makinesi 

Delme makinelerinin en önemli özelliği çok yüksek devirli elektrik motoruna sahip olmasıdır. Bu özellikte, delme işlemi sırasında taşın çatlamasını veya kırılmasını önler. 

Delme işlemi sırasında dikkat edilecek bir nokta ise delme kolunun delinecek taş üzerine olabildiğince dik olarak tutulmasıdır. Ayrıca delme işlemi sırasında taş üzerine sürtünmeden doğan ısıyı önlemek için su verilir. 

Delme makineleriyle delme işleminin yanı sıra oyma, kabartma gibi işlemler yapılabilir. Bunun için geliştirilmiş çok çeşitli aparatlar vardır.

Bu kategoride henüz ürün Yok.