Kategoriler

SÜSTAŞLARININ OLUŞUM ORTAMLARI

SüSTAŞLARININ OLUŞUM ORTAMLARI

1.2. Süs taşları oluşum ortamları 

Süs taşları yer yüzünde farklı jeolojik çevrelerde formlanabilir. Süs taşlarının nerede oluştukları ve bulundukları yer konusu kökenlerinin belirlenmesi açısından önemlidir. Hemen hemen tüm süs taşları yer yüzeyine yakın oluşum sunarlar. Bazıları yüzeye dogru içinde yer aldıkları formasyonla çıkmışlardır. Bazıları ise tektonik hareketler sonucu yüzeye ulaşmıştır. (Faylanma gibi, volkanizma gibi.) Bu tektonik hareketler sonucu kayalar derinden yüzeye dogru 400 km kadar çıkabilirler. 

1.2.1 Formasyon içerisinde yer alan süs taşları 

1.2.1.1.Yüzeye yakın veya yüzeydeki formasyonlarda oluşan süs taşları 

1.2.1.2. Hidrotermal depozitler 

1.2.1.3. Pegmatitler içinde yer alan süs taşları 

1.2.1.4. Magmatik kayalarda bulunan süs taşları 

1.2.1.5. Metamorfik kayalarda bulunan süs taşları 

1.2.1.6. Manto içerisinde yer alan süs taşları 

1.2.1.1. Yüzeyde veya yüzeye yakın yerde oluşan süs taşları 

Bu grupta bulunan süs taşları 2 grup altında incelenirler. Bunlardan birincisi silika yönünden zengin olan gruptur; Ametist, Agat, Opal Diğer ikinci grup ise bakırca zengindir; Malakit, Azurit, Turkuaz, 

1.2.1.2. Hidrotermal depozitler: Beril, Turmalin ve Boron bu yolla oluşan süs taşlarıdır. 

1.2.1.3. Pegmatitik magmada oluşan süs taşları Beril, Turmalin bu grupta Berylliumca zengin süs taşları görülür. 

1.2.1.4. Magmatik kayaçlar içinde oluşan süs taşları Zirkon, topaz, yakut bu grupta oluşan süs taşlarıdır. 

1.2.1.5. Metamorfik kayaçlarda oluşan süs taşları

Yüksek ısı- yüksek basınç etkisi altında jade Kontak metamorfizma sonucunda granat Rejyonal metamorfizma ile granat ve kordiyerit oluşumu gözlenebilir. 

1.2.1.6 Manto kökenli süs taşları: Olivin (peridot), Daha derinde olarak oluşan; Kimberlitler, Elmaslar Tüm bunlarla beraber süstaşı oluşumları doğada birincil yada ikincil depositler halinde bulunabilir. Birincil depozitler, süstaşı oluşumu hala ilk oluştuğu orijinal lokasyonunda yada formasyonun içinde bulunması anlamına gelmektedir. Đkincil depozitlerde ise süstaşı oluşumları oluştukları ortamdan başka bir lokasyn veya formasyona taşınmışlardır. Bu süreç boyuncada en sert süstaşı oluşumları bile yuvarlaklaşabilir, daha yumuşak olanlarında ise kırılmalar, parçalanmalar gözlenebilir. (Schumann, 1997, s 53) Süstaşlarının göç etme olaylarında nehirler (flüvyal), denizler (marine), kıyı boyu (litoral), rüzgarlar (aeolian) yoluyla oluşabilirler. Su ve rüzgar süstaşları üzerinde yıkıcı, tahrip edici etkileri olabilir.
 
Mağmatik kayaçlarda bulunan süstaşları 

Ultrabazik kayaçlarda bulunan süstaşları Sfen Enstatit Zirkon Hipersten Granat Olivin Kuvars Pirop Feldspat Gök yakut Topaz Diyopsit Pegmatitlerde bulunan süstaşları Anatas Spodümen Apatit Topaz Aksinit Turmalin Zümrüt Zirkon Fluorit Lazulit Granat Beril Disten Krizoberil Kordiyerit 

Metamorfik kayaçlarda bulunan süstaşları
 Lapis Lazuli Fluorit Grossüler Yakut, Mavi Yakut Skapolit Andradit Zümrüt Sfalerit Jadeit Apatit Sfen Nefrit Aksinit Steatit Jasp Kordiyerit Turmalin Epidot Diyopsit Zensit 

 
 

SÜS TAŞLARININ OLUŞUMU
 

Süs taşları az bulunur malzeme olarak hemen hemen tüm kayaçlar ve maden yataklarında bulunur. Çeşitli doğal yollarla oluşmuşlardır. Örneğin yüksek sıcaklıkta magmadan silikatların kristalleşmesi, metamorfik koşullar altında kristallenme veya yeniden kristallenme, sulu çözeltilerden itibaren çökelme, organik aktiviteler ile bunlardan ikisinin veya daha fazlasının aynı anda etkili olması sonucu süs taşları oluşabilmektedir. Pek çoğu da plaser yataklanmalar halinde karşımıza çıkarlar.
 

MAGMATİK KAYAÇLARA BAĞLI SÜS TAŞI OLUŞUMU  

Ultrabazik kayaçlara bağlı boru şekilli kimberlitler içersinde elmas yatakları primer olarak bulunur. Gök yakut, diyopsit, enstatit, hipersten, olivin ile granatlardan pirop, rodolit ve uvarovit ultrabazik kayaçlara bağlı olarak oluşan  diğer süs taşlarıdır. Pirop ve gök yakut ekonomik olarak değerlendirilebilenlerdendir.  Pegmatitler önemli süs taşı potansiyeli içeren mağmatik kayaçlardır. Anatas, apatit, aksinit, zümrüt ve beril başta olmak üzere krizoberil, kordiyerit, diyopsit, feldspat, fluorit, granat, disten, lazurit, skapolit, spodümen, topaz, turmalin ve zirkon gibi pek çok süs taşının kaynağı pegmatitlerdir. Granit gibi bazı derinlik kayaçlarına bağlı olarak da süs taşı yatakları oluşmaktadır. Örneğin, granat, sfen, zirkon, kuvars, felspat, topaz kaynağı olarak granitler ve içerdikleri mikropegmatitler değerlendirilebilmektedir. Asitten bazik bileşime kadar alkalin nitelikteki tüm derinlik kayaçlarında gök yakut, plajiyoklas, olivin, pirop ve granat oluşumu olağandır. Ayrıca obsidyen ve diğer volkanik camlar da süs taşı olarak değerlendirlmektedir.
 

METAMORFİK KAYAÇLARA BAĞLI SÜS TAŞI OLUŞUMU

Karbonatlı metamorfik kayaçlar, özellikle kristalin kireçtaşları (mermerler) başta lazurit olmak üzere, süstaşı olarak kullanılan spinellerin ana kaynağıdır. Bunlara bağlı olarak önemli yakut ve mavi yakut ile zümrüt yatakları oluşmaktadır. Ayrıca apatit, aksinit, kordiyerit, diyopsit, epidot, grassular, andradit, fluorit, skapolit, sfalerit, sfen, stealit, turmalin, vilemit , zensit gibi süs taşları olağandır bazıları bölgesel metamorfizmaya uğramış karbonatlı kayaçlarda izlenir. Genellikle asidik intrüzif kayaçlarla ilişkli olup, kontak metamorfizma ürünüdürler. Karbonatlı olmayan metamorfik kayaçlardan şist ve gnayslarda zümrüt ve yakut ile karbonatlı metamorfik kayaçlarda bulunan tüm süs taşları bulunabilir. Aktinolit, anatas, andaluzit, aquamarin, spessartin, jadeit, nefrit, ile kaplan gözü ve jasp türü kuvars, silimanit ve topaz da ekonomik boyutlu olabilir. 
 

HİDROTERMAL ÇÖZELTİLERE BAĞLI SÜS TAŞI OLUŞUMU

Opal, kalsit, epidot, pektolit, prehnit, tomsonit ve kuvars kristalleri volkanik kayaçların kovuk ve çatlaklarında hidrotermal çözeltiler tarafından oluşturulurlar.
 

ORGANİK KÖKENLİ SÜS TAŞ YATAKLARI

 

Sedimanter kayaçlar içersinde bulunan nadir süs taşlarıdır. Kehribar da bitkisel kökenli olup çam reçinelerinin fosilleşmesi ile oluşmuştur. Sedef ise ince taneli aragonit kristallerinden oluşan bir süstaşıdır.

 

Bu kategoride henüz ürün Yok.